Armeno Alberts

La Bataille de Lafelt

Stemmen: Walter Slosse, Rod Summers, Frederic Preuss
Productie: CEM Studio
Lengte: 12’00”
Premiere: 20 mei 2008 / Ierse Kruisstraat te Lafelt (België)

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Download “La Bataille de Lafelt” door Armeno Alberts!

La Bataille de Lafelt is een radiofonische compositie geschreven in opdracht van Intro in situ mede op verzoek van beeldend kunstenaar Hans Lemmen ten behoeve van een van de 14 door hem gemaakte landmarks in de omgeving van Maastricht.
Deze landmarks zijn allen gesitueerd op locaties waar een of ander historiche, archeologische of sociale bijzonderheid te beleven is. Het dorpje Lafelt is een van de locaties waar zo’n Landmark komt te staan.

Het dorpje Lafelt in België (vlak bij Maastricht) was op 2 juli 1747 het toneel van een van de bloedigste veldslagen uit de achtjarige Oostenrijkse successieoorlog (1740 – 1748). Deze oorlog was een strijd tussen Frankrijk en de geallieerden (o.a. Oostenrijk, Engeland en de Staatsen). De Franse koning Lodewijk XV was op die dag ter plekke om de veldslag van dichtbij gade te slaan. De slag werd gewonnen door het Franse leger onder aanvoering van Maarschalk van Saxen. De inzet was de belegering en verovering van Maastricht. Echter, na het winnen van de slag bij Lafelt verzuimden de Fransen direct door te stoten naar Maastricht. Hierdoor kregen de geallieerden de kans om zich terug te trekken op de oevers van de Maas, waardoor een uiteindelijke belegering van de Fransen afgewend werd. Hierdoor is deze slag de geschiedenis ingegaan als de operette slag. Tijdens deze slag verloren ruim 50.000 mensen het leven.

Bij het dorpje Lafelt staat al geruime tijd een monument (een Iers kruis) ter nagedachtenis aan de Ierse soldaten (in dienst van het Franse leger) die daar zijn omgekomen. Op dit punt, dat zo ongeveer het episch centrum van de strijd geweest is, is een van de veertien Landmarks van beeldend kunstenaar Hans Lemmen geplaatst. Prominent onderdeel van dit beeld is een geluidswerk van componist Armeno Alberts.

In dit quadrofonisch werk zijn teksten verwerkt van zogenaamde ooggetuigen (een bewoner van Lafelt, een Franse soldaat en een Engelse officier). Deze teksten tezamen met een gecomponeerde soundscape die het oorlogsgeweld verklankt, vormen een 12 minuten durende radiofonische vertelling, waarin de luisteraar meegenomen wordt naar die gedenkwaardige dag; 2 juli 1747.

Over Armeno Alberts

(geb. 28-04-1959 te Deventer)
Alberts studeerde piano aan het Conservatorium te Arnhem. Daarnaast studeerde hij compositie bij Walter Hekster en vervolgens elektronische muziek aan het voormalig instituut voor sonologie te Utrecht. Naast het componeren van muziek voor het min of meer traditionele instrumentarium ontstaat vanaf 1980 een regelmatige samenwerking met beeldende kunstenaars, waarbij het accent is komen te liggen op het componeren voor zelfgebouwde muziekinstrumenten en klanksculpturen. De elektronica speelt hierin een belangrijke rol. Ook specialiseert Alberts zich in autonome tape muziek zoals akoesmatische muziek, soundscapes en radiofonische werken.

Als muzikant speelt hij vanaf 1985 in het ensemble Gending, een Gamelan ensemble voor hedendaagse muziek. Met het Belgische ensemble Champ d’Action maakte hij in 1998 een tournee door Europa met de Vilanella productie ‘Musicircus’, een muziektheater voorstelling voor kinderen.

Een andere kant in het werk van Alberts bestaat uit het organiseren van muziekactiviteiten en het samenstellen van programmaonderdelen voor festivals. Vanaf 1980 tot 1985 verleent Alberts medewerking aan het “European Minimal Music Project” en diverse festivals in Europa en Brazilië. In het verlengde hiervan liggen zijn activiteiten als gastdocent op instituten zoals de Rietveld Academie in Amsterdam en de Hoogeschool voor de Kunsten Utrecht. Alberts was bestuurslid van de Stichting Symbiosis, het Impakt festival en het PEM. Hij nam zitting in de Artistieke Raad van NEAR en Muziek Groep Nederland. Tevens is Alberts radioprogrammamedewerker voor de afdeling hedendaagse muziek bij de VPRO (Nieuwe Muziek, Avondconcert, Supplement, Oren Wassen, Cafe Sonore en De Zaterdag van Zes).

Met het NPS/VPRO programma Supplement won Alberts samen met de mederedacteuren de Zilveren Reis Microfoon. In 2003 won Alberts samen met medeauteur Phons Bakx met hun radiofonische werk “Zwanenzang op de Westerschelde” de 1e prijs van het Jaarlijkse Phonurgia Nova Radiofonie compositie concours van France Culture. Vanaf 1979 is Alberts verbonden aan het CEM (Centrum Elektronische Muziek), waar hij vanaf 1999 de rol vervult van artistiek directeur.

Over Hans Lemmen

Hans Lemmen is een artiest, werkzaam in Nederland en België, die werd uitgenodigd om een landmark voor de oude oorlogsgrond van Lafelt te ontwerpen (Oostenrijkse Successieoorlogen, Maastricht, 1747).

Er is maar een stenen herinneringskruis ter herinnering aan de Ierse brigade die voor de Franse koning vochten. Dit kruis wordt vanzelfsprekend onderdeel van het nieuwe landmark. In plaats van een traditioneel herinneringsteken, besloot Lemmen om te werken met geluid. Hij wilde de bezoeker in een bepaalde mood brengen en mensen aansporen om de geschiedenis in hun hoofd te zien in plaats van daarbuiten.

Het is de bedoeling dat de bezoeker in/op een grote granieten “stoel” gaat zitten en op een knop drukt. Vervolgens zal een soundscape worden afgespeeld met geluid van oorlog en de verhalen van vier soldaten. Bezoekers ervaren dan iets dat alleen een soldaat voelt, hoort, ruikt met al het geweld en de wreedheid om hem heen. Het wordt een “echte” oorlogservaring op deze manier. De vier tekstfragmenten (ongeveer drie minuten per taal) zijn authentieke verhalen in het Engels, Frans, Duits en Nederlands, de vier belangrijkste talen in deze oorlog. Het zijn geen objectieve omschrijvingen van de veldslag, de verhalen bestaan uit gevoelens, ervaringen en gedachten van soldaten.

Een van de problemen van deze landmark is dat de normale soldaten van die tijd noch konden lezen of schrijven. De documenten die Lemmen gebruikt zijn dan ook uniek en schaars. Er zijn genoeg logboeken van die tijd (chronologische ooggetuigenverslagen), maar Lemmen is niet op zoek naar een ’standaard’ verslag. Het Nederlandse gedeelte bestaat uit een ooggetuigeverslag van een dorpsbewoner die de dag na de veldslag over het terrein liep en beschreef wat hij hoorde en zag.

Na verzameling van alle teksten werd de gehele soundscape samengevoegd. Drums, fluiten en andere oorlogsgeluiden zijn duidelijk hoorbaar terwijl de bezoeker op de stoel zit en luistert. Ondertussen vertellen de stemmen over de angsten en dromen van de soldaten en beschrijven ze precies hoe de Bataille de Lafelt plaatsvond.

Op een bergtop ongeveer 2 kilometer van deze eerste landmark is een tweede geplaatst, een stenen ‘troon’. Vanaf deze plaats bekeek Louis XV de oorlog. Op deze locatie wordt ook de historische achtergrond van de oorlog aan de bezoeker verteld.

La Bataille de Lafelt vertelt het verhaal van de gewone soldaat en kan worden beschouwd als een universele oorlogservaring. Er wordt getoond wat oorlog echt betekent voor een soldaat, heroïsche verhalen niet meegerekend.