Recensie Aantekeningen van een Zoogdier

Erik Satie nam alleen wit voedsel tot zich!
Gezien: Aantekeningen van een zoogdier
Door: Intro in situ
Waar: Theater aan het Vrijthof, Maastricht (15-2) Nog te zien: 1-3 en 5-4
door Maurice Wiche

“Monsieur le Pauvre” noemde men hem wel. Met zijn combinatie van geklede jas, hoge hoed, oude gekreukte broek en een soort van legerkistjes baarde Erik Satie inderdaad nogal opzien. En armoede bleek steeds meer een sleutelwoord te zijn voor deze Franse componist, want ook in zijn muziek trachtte deze opvallende verschijning naar schoonheid te reiken met zo weinig mogelijk uitdrukkingsmiddelen.
Dat was in een tijd – eind 19e eeuw – waarin de Franse muziek in de ban was van het overdadige machtsvertoon van componist Richard Wagner wel een bijzondere stellingnamen.
Nee, Erik Satie en Richard Wagner, dat boterde niet echt. Geen wonder dat het misging bij Saties muziek bij het toneelstuk Le Fils des Etoiles van Josépin Péladan. Deze laatste was niet alleen toneelschrijver maar tevens boegbeeld van de Katholieke Orde van de Roos + het Kruis: een esoterische sekte waar Erik Satie zich wel lekker bij voelde. Péladan verwachtte van Satie een meeslepend Wagneriaans drama, maar kreeg in plaats daarvan koele, stilstaande klanken die Los leken te staan van de handeling. Een wit, blanco decor dus. Tot een complete uitvoering is het nooit gekomen. In Aantekeningen van een zoogdier heeft men gepoogd deze voorstelling – 115 jaar na dato – te reconstrueren, maar dan bezien door de bril van deze tijd. Het verhaal van het oorspronkelijke toneelstuk is daarbij naar de achtergrond verdwenen: Erik Satie zelf is het middelpunt van de voorstelling. Verpakt tussen veel symboliek en vervreemdende elementen komen enkele periodes uit het leven van de componist voorbij. Muzikaal is er een afwisseling van originele piano-muziek en elektronisch gemanipuleerde klanken (door componist Piet-Jan van Rossum) maar de sfeer – verstild, mystiek – is steeds dezelfde. Het sobere decor (er wordt ook geacteerd) blinkt uit door de kleur wit. Het streven naar `witheid’ (blanco, puurheid) vormt immers een rode draad in het leven van deze Franse componist: Erik Satie plachtte zelfs alleen maar wit voedsel tot zich te nemen….
Deze amusante, onderhoudende voorstelling kabbelt in zijn eigen, bewust trage tempo voort en presenteert aan het slot Erik Satie langs de snelweg en tegen een graffitiachterwand: hoe zou het deze illustere artiest in deze tijd vergaan zijn?
Hoe het ook zij, in al zijn `witheid’ was Erik Satie zeer kleurrijk.